Image

Kandırılıyor muyuz?

Son günlerde halk sağlığı üzerine şekillenen güç stratejisi gündeme gelmiş iken halk sağlığını doğrudan tehdit eden bir kandırmaca unsuru ise gıdadır. Güvenilir gıdaya erişim sağlayabilen ülkelerde bile iç piyasaya bakıldığında kendi içlerinde dahi yanlış yönetim, çıkar çatışması, eğitimsizlik gibi faktörlerin doğurganlık gösterdiği bir üretimle karşı karşıya kalabilmekteyiz. Ekonominin kötüye giden ivmesinden etkilenen gıda üretimi ve alım gücü maalesef ki etik kavramdan tamamen uzak bir piyasanın büyümesine sebep olmaktadır.

Taklit; ürünlerin şekil, bileşim ve nitelikleri itibarıyla yapısında bulunmayan özelliklere sahip gibi veya başka bir ürünün aynısıymış gibi göstermeyi ifade eder. Taklit ürünlerin tüketici sağlığı üzerine olumsuz bir etkisi her zaman bulunmasa da tüketicinin aldatılması söz konusudur.

Tağşiş ise ürünlere temel özelliğini veren öğelerin ve besin değerlerinin tamamının veya bir bölümünün mevzuata aykırı olarak çıkarılmasını veya miktarının değiştirilmesini veya aynı değeri taşımayan başka bir maddenin, o madde yerine aynı maddeymiş gibi katılmasını ifade eder. Bu tanıma göre gıdada tağşiş üç farklı şekilde gerçekleştirilebilir. Tağşişin üç farklı şekilde işlenebilecek olması, tağşişin seçimlik hareketli bir haksızlık olduğunu göstermektedir. Çünkü, söz konusu fiiller arasında veya bağlacı kullanılmıştır. Bu üç farklı şekil şöyle izah edilebilir; ürünlere temel özelliğini veren öğelerin ve besin değerlerinin tamamının veya bir bölümünün mevzuata aykırı olarak

  • Çıkarılması
  • Miktarının değiştirilmesi
  • Aynı değeri taşımayan başka bir maddenin, o madde yerine aynı maddeymiş gibi katılması

Söz konusu seçimlik hareketlerden en az birinin işlenmesi halinde, tağşiş söz konusu olacaktır. Bu seçimlik hareketlere konu öğelerin ve besin değerlerinin miktarının azlığı veya çokluğu, tağşişin oluşmasına etki etmez. Tağşişin gerçekleştirilmiş sayılabilmesi için, mutlaka kasten hareket edilmesi zorunlu değildir. Çünkü kamu sağlığının korunması esas alınmıştır. Bu nedenle, tağşiş kasten veya taksirle işlenebilir.

İnsanları yanıltan ve maliyeti dengelemek için halk sağlığını tehlikeye atan firmaların isimleri, konumları, taklit-tağşiş yapılmış olan ürünlerinin isimleri ve taklit-tağşişin nasıl gerçekleştiği Tarım ve Orman Bakanlığı’nın belirli dönemlerde yayınlandığı liste vasıtasıyla kamuoyu ile paylaşılmaktadır.

Gerçekleştirilen denetimler ile ilgili taklit-tağşiş listesini etkileyebilecek sorulması gereken birkaç soru var;

  • Denetimler her firma için habersiz bir şekilde mi yapılıyor?
  • Denetimlere yeterli zaman ayrılıyor mu, niteliği nasıl ölçülüyor ve denetim ekibinde en az 1 gıda mühendisi yer alıyor mu?
  • İstisnasız her parti üründen numune alınıyor mu, pestisit, gıda katkı maddeleri limit düzeyi bakımından da kontrol ediliyor mu?
  • Tüm analizler akredite bir şekilde yapılabiliyor mu?

Halk sağlığı ve gıda güvenliği bakımından istisnasız bütün denetimlerin inisiyatif taşımayacak nitelikte gerçekleştirilmesi gerekir.

Hapis Cezası Şu An Var Mı?

TCK mad. 185’te Zehirli Madde Katma suç tipi düzenlenmiştir. TCK mad. 185’e göre, ‘(1) İçilecek sulara veya yenilecek veya içilecek veya kullanılacak veya tüketilecek her çeşit besin veya şeylere zehir katarak veya başka suretlerle bunları bozarak kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşüren kimseye iki yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası verilir. (2) Yukarıdaki fıkrada belirtilen fiillerin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olarak işlenmesi halinde, üç aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur’.

Yasal düzenleme açısından bakıldığında, gıda ürünlerinin üretilmesi aşamasında zehir katmak veya mevzuata aykırı başka maddeler katmak veya daha sonra zehir katma ya da mevzuata aykırı başka katma suretiyle değiştirme söz konusu olursa, bu durum tağşiş olacak ve aynı zamanda suç oluşacaktır. TCK m. 185/1’de suçun kasten 185/2’de ise taksirle işlenen şekli düzenlenmiştir.

Taklit-Tağşiş Nelere Yol Açıyor?

Taklit ve tağşişin tespitinde Türk Gıda Kodeksi’nde yer almayan parametrelerde kontrol ve analizlerin yapılamaması etkin sonuç almayı geciktirmektedir. Bu durum taklit ve tağşişin yayılmasına sebep olmaktadır. Tüketiciler ürünlerde taklit veya tağşiş yapıldığını ayırt edememektedir. Hileli ürünler iç pazarda olduğu gibi, dış pazar için de sorun teşkil etmektedir. Gıda güvenliği sorunları, tarım ve gıda ürünleri ihracatını kısıtlayabilmektedir.

Baskılanan faiz, dış ticaret dengesi üzerinden döviz baskısı yaratmakta ve Merkez Bankası stabiliteyi sağlamak adına döviz rezervlerini büyütememektedir. Gıda ihracatı bunun nitelikli yollarından birisi. Dünyada az bulunan kalitedeki ürünleri ihraç edip döviz girişi sağlanmakta ve daha düşük kalitedeki ürünler ya da taklit ürünler de iç pazarda satılmaktadır. Bu durum denetimsizlikle birleşince vatandaş üzerinde büyük tedirginlik oluşturmaktadır.

Ekonomik baskılar, döviz kurundaki stabilitenin bozulması, kâr hırsı ve denetim yetersizliği taklit-tağşişin artmasına yol açıyor. Bu durum uzun vadede yurttaşlarımızın sağlık durumunu olumsuz etkiliyor ve dolayısıyla hem sağlık sistemine ekstra bir yük bindiriyor hem de ekonomik zarar meydana getiriyor.

Nasıl Mücadele Edebiliriz?

  • TMMOB, TVHB, TTB, akademisyenler ve ilgili bakanlık temsilcilerinin yer aldığı bilimsel ve bağımsız bir Gıda Güvenliği Otoritesi kurulmalı
  • İlk ve ortaokullarda Bilinçli Gıda Tüketimi dersi zorunlu olmalı
  • Yazılı, görsel basın ile sosyal medyada bilinçlendirme çalışmaları yapılmalı
  • Blockchain tabanlı izlenebilirlik sistemi kurulmalı
  • Denetimlerin sayısı değil niteliği dikkate alınmalı ve gıda denetim ekiplerinde gıda mühendisi istihdamı arttırılmalı
  • Tüm kontrol parametreleri Türk Gıda Kodeksi’nde yer almalı. İleri derecede taklit-tağşiş için yeni analiz metotları geliştirilmeli
  • Gıda güvenliğini ekonomik baskılardan kurtaracak yasal düzenlemeler gerçekleştirilmeli

Hapis cezası taklit-tağşişin önüne geçemeyecektir. Hapis cezası da uygulansa bir süre sonra firma sahipleri “Hapse girerim yeter ki para gelmeye devam etsin” şeklinde bir düşünceye yönelebilirler.

Hileye başvuran firmanın;

  • Bu şekilde elde ettiği kazanç suç geliri olarak değerlendirilmeli ve o yıldaki tüm gelirlerine el konulmalı
  • Tüm marketing ve PR çalışmaları durdurulmalı
  • Ürünleri o yıl raflardan indirilmeli

Bir sonraki sene için ise;

  • Ürünlerinde logosuz ve görselsiz tek tip, tek renk ambalaj kullandırılmalı
  • Marketing, PR çalışmaları ve ürünlerinde “Bu marka daha önce taklit-tağşiş yapan işletmeler listesinde yer almıştır” ibaresi yer almalı

Kaynakça

http://acikerisim.nku.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/20.500.11776/3604/0063914.pdf?sequence=1&isAllowed=y

http://jfhs.scientificwebjournals.com/tr/download/article-file/913644

https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/398526

https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/676322

http://journal.tarekoder.org/en/download/article-file/630356

Kategori: Mercek